Piękno jako harmonia istoty i zjawiska cz. 13

Materiałem dającym sie najłatwiej użyć do własnych celów, jest myśl, która jednak ma także surowe wymagania ścisłości, jasności itd. Wyobraźnia tworzy, składa, wygładza, buduje z całą swobodą. Im treść jest charakterystyczniejszą, tym wyższa, samodzielniejsza piękność z niej tryska. Jeżeli jeden artysta, chcąc najwybitniej uzmysłowić swe podmiotowe idee, krępuje zupełnie materiał, aby go uczynić przedmiotem bez woli, inny stara się właśnie przede wszystkim odsłonić swobodną piękność przedmiotu. Obydwaj mogą stworzyć dzieło piękne. Prawdziwa jednak harmonia leży w połączeniu obu kierunków; każdy ma swoje prawa, żaden przywileju. W najpiękniejszych dziełach sztuki zadość uczyniono zarówno podmiotowej swobodzie, jak prawu przedmiotowości. Wymówmy tylko słowa: idealizm, realizm, a otworzą nam się od razu szerokie perspektywy. Tu tylko jeden przykład wzięty z dziedziny najwyższych zjawisk życia. W państwie ludzie są treścią dla formy. Jeżeli mąż stanu, twórca urządzeń państwowych, ma tylko swoje osobiste pomysły na oku, na tedy uważa ludzi za pozbawiony woli materiał, nie troszcząc się o jednostkę i jej prawa (rzeczpospolita Platona i niektóre teorie państwowe socjalistów są charakterystycznym tego przykładem) ; jeżeli zaś obiera za punkt wyjścia przedmiot, człowieka, natedy zważać będzie głównie na prawa jednostki, a w najwspanialszym ich rozkwicie ujrzy tryumf swej polityki. Duch romański i germański są przedstawicielami obu tych przeciwnych kierunków, i to nie tylko w urządzeniach państwowych.

Dokąd prowadzi jednostronność, łatwo się domyśleć. Jakkolwiek bogatym jest umysł człowieka, zawsze on jeden a przedmiotów tyle. Jeżeli duch nasz nie uwzględnia tej pełni otaczających go zjawisk, zdradza się w nim stężałość i oschłość. Formy przezeń stworzone będą martwe. Pełnia zjawisk wytwarza ciągłą przemianę form. Ale duch musi rządzić i łączyć. Jeżeli w pierwszym razie panowała skostniałość, w drugim rozpadłyby się wszystkie kształty, gdyby nie duch jednoczący.

Bliższe objaśnienia o rozmaitości zjawisk pod względem stylu podamy w rozdziale o sztuce i sztukach w szczególności.

Comments
  1. 4 miesiące ago